وزارت نفت بزرگترین و اقتصادی ترین وزارت خانه کشور است که بخش زیادی از بودجه کشور را تامین می کند. سال ۹۰ چیزی در حدود ۲۲ میلیارد دلار سرمایه گذاری انجام بود. وزیر نفت در افتتاح هفدهمین نمایشگاه بین المللی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی اعلام کرده بود که سال ۹۱ رقمی معادل ۴۰ میلیارد دلار در صنعت نفت سرمایه گذاری خواهد شد تا بزرگترین پروژه های توسعه ای کشور در این صنعت به سرانجام برسند. وزارت نیرو نیز از آن جهت که علاوه بر تامین آب و برق مرود نیاز مردم، نقش زیادی در توسعه کشور و همچنین ارتباط با کشورهای همسایه برای صادرات برق و ... دارد، یکی از مهم ترین وزارت خانه های کشور است. دو وزات خانه ای تامین انرژی را کشور بر عهده دارند، در سالی که گذشت، رویدادهای زیادی را به نظاره نشستند که مروری بر گزیده آنها خالی از لطف نیست.
نفت و گاز کشور در سال ۹۱
وزارت نفت سال ۹۱ را در حالی آغاز کرد که تحریم های غرب نفت ایران را نشانه رفته بود و ایران به درستی از آغاز بر این باور بود که این تحریم ها سرانجامی نخواهد داشت. این تحریم ها دستاوردهای بزرگی برای صنعت نفت کشور داشت که از آن جمله می توان به خودکفایی در ساخت بسیاری از تجهیزات مورد نیاز در بخش های مختلف این صنعت یاد کرد. همچنین تولید نفت ایران در جایگاهی قرار دارد که به راحتی و با چنین تحریم هایی از میدان حذف شدنی نیست. چرا که دنیا به نفت ایران نیاز دارد و نفت به عنوان یک منبع بزرگ انرژی، برای همه کشورها بسیار اهمیت دارد. هرچند که غرب به گفته خودش نفت ایران را تحریم کرده، اما همین تحدید، فرصتی شد تا برای نخستین بار بخش خصوصی ایران در فروش نفت خام فعال شود و چالش های جدیدی برای غرب ایجاد نماید.
اما سال ۹۱ برای صنعت نفت سال پرخبری بود. از آن جهت که علاوه بر اینکه بسیاری از طرح های بزرگ پتروشیمی و پالایشگاهی در این سال به بهره برداری رسیدند، حاشیه های دیگری از جمله پدیده قاچاق نیز دشواری هایی را برای این صنعت در پی داشت. قاچاق سوخت اتفاقی بود که به دلیل اختلاف زیاد قیمت فرآورده های نفتی در داخل کشور و خارج از مرزها رخ داده بود و وضعیت کشور را به زعم بسیاری از متخصصان، به زمان پیش از هدفمندی برگرداند. همین پدیده در کنار مسائلی از جمله افزایش بیش از ۸ درصدی مصرف داخلی، موجب شد تا منحنی افزایش مصرف فرآورده های نفتی فراز و نشیب های زیادی را پشت سر بگذارد و البته هنوز که هنوز است، راهکاری برای کاهش قاچاق در کشور اندیشیده نشده است. در توصیف مصرف همین بس که مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی از افزایش بیش از یک میلیون لیتر مصرف بنزین در سال خبر داد. آزاد شدن قیمت فرآورده در مرزها پیشنهادی بود که وزیر نفت آن را اعلام کرده بود اما انتقادهای زیادی را در پی داشت.
همچنان پارس جنوبی به عنوان مهم ترین اولویت توسعه ای کشور و به تبع آن وزارت نفت است که به رغم تلاش هاش صورت گرفته، نه تنها فرصت قراردادهای ۳۵ ماهه در حال اتمام است و هیچ یک از فازها تاکنون طبق برنامه پیش نرفته اند، بلکه به نظر می رسد حوادثی از جمله غرق شدن بخش هایی از خط لوله ها و جکت فاز ۱۳ به هنگام نصب، کلیه برنامه های پیش بینی شده را برای فازهای باقیمانده با مشکل مواجه کرده است.
نیمه دوم سال ۹۱ را به جرات می توان فصل جدیدی در تولید بنزین کشور دانست. چرا که در در آبان ماه بود که واحدهای ۱۲ و ۳۳ طرح افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت فرآوردههای پالایشگاه امامخمینی (ره) شازند، با هدف افزایش روزانه ۴.۳ میلیون لیتری ظرفیت تولید بنزین این پالایشگاه به صورت رسمی افتتاح شد. چندی بعد یعنی در بهمن ماه بود که مرحله تکمیلی طرح بنزینسازی شرکت پالایش نفت آبادان نیز به بهره برداری رسید. این اتفاق تا اندازه ای اهمیت داشت که وزیر نفت در مراسم افتتاح آن اعلام کرد ایران تا سال ۹۲ در زمره کشورهای صادر کننده بنزین قرار خواهد گرفت. رستم قاسمی همچنین اعلام کرد که کار بهینه سازی پالایشگاه های بندرعباس، تبریز و اصفهان نیز به سرعت در حال پیشرفت است و تا سال ۹۲ یا اوایل سال ۹۳ همه این طرح ها به بهره برداری خواهد رسید.
سال ۹۱ همچنین از این جهت نیز اهمیت داشت که بالاخره و پس از سال ها پروژه ذخیره سازی گاز در سراجه قم که از آن به عنوان اولین مخزن ذخیره سازی خاورمیانه یاد می شود، به طور رسمی به بهره برداری رسید. طبق برنامه باید در روزهای گرم به این میدان گازی روزانه ۷ میلیون متر مکعب گاز تزریق و در فصول سرد سال روزانه ۹ میلیون متر مکعب از آن برداشت شود. هر چند که این مخزن قرار بود سال های پیش به بهره برداری برسد، اما به نظر می رسد تاخیر در بهره برداری از طرح ها و پروژه ها امری جدایی ناپذیر است.
مروری بر فعالیت های وزارت نیرو در سال ۹۱
فروردین سال ۹۱ بود که سکان دار وزارت نیرو ۲۲۸ اولویت ویژه این وزارت خانه را در قالب پروژه های ۷۰ درصد پیشرفت شامل ۵۰ طرح سد، ۱۱۲ طرح آبیاری زهکشی، ۲۶ طرح آبرسانی، ۲۰ طرح فاضلاب و احداث ۲۰ نیروگاه اعلام کرد. مجید نامجو همچنین اعلام کرد که این پروژه ها با توجه ویژه ای دنبال خواهند شد؛ به طوری که تا پایان عمر دولت نهم همه آنها به سرانجام برسند. هرچند تعدادی از این پروژه ها تا پایان سال ۹۱ به بهره برداری رسیدند، اما حتی ورود برخی آنها به لیست پروژه های مهر ماندگار نیز نتوانست راهکاری برای تامین مالی آنها باشد. به این ترتیب وزارت نیرو نیز با کسر بودجه هایی که سایر پروژه های عمرانی با آن مواجه شده بودند، مواجه شد.
بدهی های وزارت نیرو به بخش خصوصی نیز که سال ها بود نارضایتی تولیدکنندگان و پیمانکاران بخش خصوصی را به همراه داشت، در این سال به گفته مدیران وزارت خانه، به رقم کمتر از هزار میلیارد تومان رسید. البته ۲۰ هزار میلیارد تومان از بودجه وزارت نیرو در سال ۹۰ به بخش آب و برق اختصاص یافت که حدود ۵۰ درصد آن به پرداخت بدهی وزارت نیرو به پیمانکاران اختصاص یافت. به گفته محمد بهزاد، معاون وزیر نیرو، در حال حاضر وزارت نیرو بدهی عمده ای به پیمانکاران ندارد و مبالغی هم که به عنوان بدهی مطرح می شود بدهی های جاری وزارت نیرو به پیمانکاران است.
همزمان با معوق ماندن بدهیهای چند هزار میلیارد تومانی برقی وزارت نیرو به سازندگان و پیمانکاران ایرانی، وزارت نیرو ساخت یک نیروگاه برق سیکل ترکیبی با ظرفیت تولید ۵۰۰ مگاوات برق را در منطقه الحیدریه نجف به صورت رایگان در عراق آغاز کرده که هزینه ساخت این واحد نیروگاهی بیش از ۴۰۰ میلیارد تومان برآورد می شود.
نکته دیگر درباره وزارت نیرو به بخش برق برمی گردد که پیش از آغاز فصل سرد، اعلام شده بود که به دلیل بحران گازی در کشور و وارد مدار تولید نشدن فازهای جدید پارس جنوبی، قطعا سال ۹۱ خاموشی های زیادی در کشور روی خواهد داد. از طرف دیگر استفاده از سوخت دوم برای نیروگاه ها مشکلات زیادی را به همراه داشت، به طوری که برخی مدیران هزینه های تعمیرات اساسی را برای نیروگاه هایی که از سوخت مایع استفاده کردند بسیار بیشتر از سال های گذشته همان نیروگاه ها می دانند که در آنها از گاز استفاده شده بود. اما با همه این پیش بینی ها، مدیریت برق وزارت نیرو اعلام کرده که بر اساس آخرین آمار سازمان انرژی جهانی، ایران به جایگاه چهاردهم تولیدکنندگان عمده برق در جهان صعود کرده است.
این در حالی است که شرکت مدیریت شبکه برق ایران از حذف خاموشی های سراسری در کشور در ۹ سال گذشته خبر داد. شرکت مدیریت شبکه برق ایران با اشاره به ضرورت سرمایه گذاری های لازم در بخش انتقال کشور، پیشنهاد کرده که با توجه به رشد نیاز مصرف و همچنین ضرورت اصلاح و بهینه سازی شبکه انتقال موجود، سرمایه گذاری مناسب در شبکه انتقال برق کشور انجام شود. براساس این گزارش، تبدیل شدن به بزرگترین صادرکننده برق منطقه، کاهش تلفات شبکه برق به رقم ۱۴.۴ درصد، رشد ظرفیت تولید برق کشور که هم اکنون از مرز ۶۸ هزار مگاوات گذشته است، داشتن بزرگترین نیروگاه خاورمیانه (شهدای پاکدشت) و برخورداری از بازده حدود ۴۰ درصدی در صنعت نیروگاهی از دیگر افتخارهای صنعت برق کشور است.
چالش دیگر وزارت نیرو بهره برداری صحیح از سد گتوند به عنوان بلندترین سد خاکی کشور بود که با مشکلاتی مواجه شده بود. اما وزیر نیرو چندی پیش اعلام کرد که هیچ گونه نگرانی در بهره برداری از سد گتوند وجود ندارد و مدیریت مناسبی بر روی کیفیت آب این سد که در حال حاضر از مرز ۲میلیارد مترمکعب گذشته، در حال انجام است. هر چند بسیاری از کارشناسان معتقدند ایجاد سد گتوند از ابتدا اشتباه بود، اما مجید نامجو می گوید از نظر وزارت نیرو مساله لاینحلی در مورد سد گتوند وجود ندارد.
همچنین آخرین آمار ارائه شده از سوی وزارت نیرو در مورد آب از این قرار است که ایران جایگاه مناسبی در بین کشورهای برتر جهان از نظر تامین آب آشامیدنی سالم و بهداشتی دارد به گونه ای که ۹۹ درصد جمعیت شهری و ۷۷ درصد جمعیت روستایی از شبکه آب سالم برخوردار است اما تلاش وزارت نیرو بر این است که پوشش را به ۱۰۰ درصد برساند.
در پایان ذکر این نکته نیز خالی از لطف نیست که وزارت نیرو به منظور امکان تداوم تامین برق مشترکان و تشویق سرمایهگذاری در صنعت برق، پیشنهاد افزایش قیمت برق را نیز در بودجه ۹۲ اعلام کرده و حالا باید دید که مجلس چه رقمی را تایید می کند.
